José van de Ligt

10 januari 2026; Geluk & Trauma (Deel 2)

Vorig jaar schreef ik over het fenomeen ‘Geluk’ (Deel 1. om deze te lezen klik hier), en dit thema heeft nog steeds mijn volle aandacht. Dus bij deze een vervolg. Misschien een beetje zwaar om het jaar mee te beginnen, maar voor sommigen wellicht ook behulpzaam. 

Deze Blog is bedoeld als empowerment voor al die mensen, die worstelen met trauma en het helen ervan.
De vorige keer (2025) schreef ik al over wat er nodig is om geluk te kunnen ervaren, en dat dit echt een levenskunst is. De ene lukt het van nature beter dan de andere. En uiteraard maakt het veel uit hoe je bent opgegroeid.

Kleine of grote trauma die je mee maakt, vooral ontwikkelingstrauma vanuit je jeugd, hebben enorm veel impact. 
Je hele (biologische) systeem en zelfs je persoonlijkheid, is bedraad en gevormd om te overleven. Er is weinig ruimte of in veel mindere mate (naar gelang de ernst van je trauma’s) voor de kwaliteit van leven en de ontwikkeling van een natuurlijk ‘ik’ als kind.
Als overleven meer nodig is, komt je ontwikkeling en identiteit als persoon moeilijk op gang (tip; ‘Ongezien opgegroeid’ van Lindsay C. Gibson). Je omgeving kan je minder spiegelen, steunen, maar er is ook weinig bedding om jezelf te ontwikkelen in wie je bent van nature. Je wil, je aandacht gaat uit naar overleving, wat maakt dat deze minder gebruikt kan worden voor het natuurlijk exploreren en ontwikkelen van een gezonde ‘basis’.
Als een jong kind hebben we voor zelfregulatie van onze emoties en driften vooral onze ouders nodig. Als zij dit nalaten of zelfs onze dreiging vormen, hebben we andere bronnen nodig om onszelf te reguleren, zoals b.v. terugtrekking, veel alleen doen, emoties inhouden, flink zijn, lief zijn etc.  

Het constante alert zijn, of alleen onder bepaalde voorwaarden veiligheid ervaren gaat ten kosten van genieten.
Als ik het heb over trauma response (in sterke of mindere mate), bedoel ik ‘vechtimpuls, vluchtneiging, bevriezen of pleasen’.

Ik ken het zelf ook heel goed. Ik heb vaker gedeeld dat mijn jeugd erg onveilig was, als 11e kind in een groot boerengezin. Er was sprake van verwaarlozing, maar ook veel agressie. Ik noem dat ‘weinig basis meegekregen’, waardoor je opgroeit met veel overleving. Wat betekent dit eigenlijk voor je?

IMPACT
Weinig basis betekent een verstoorde relatie tot je zelfbeeld, je lichaam, je hechting met andere mensen, met je wereldbeeld, je capaciteiten en een constante onderstroom van onveiligheid (of je deze nu bewust ervaart of niet).
Het vertrouwen in jezelf en de ander is geschaad. 
Ik weet, het klinkt zwaar, en dat is het ook. Maar met elk weten is er altijd ook de échte hoop. Er is een weg uit, met hulp van anderen en ja, ook therapie.
Uiteraard is de mate waarin mensen  last hebben van trauma, voor iedereen verschillend. Het is algemeen bekend dat sommige mensen, die ernstig trauma hebben ondervonden, er soms veerkrachtiger en beter uitkomen dan anderen, met minder intens trauma. Het hangt van veel dingen af. Hoeveel hulpbronnen, zoals mensen, waren er waar je terecht kon, naast diegene die je als onveilig of niet beschikbaar ervoer? Wat voor kind was je? Welke plek had je, welke omstandigheden speelde mee (zoals ziekenhuisopname, moeder die kindje verloor voor jouw komst etc.).
Gabor Maté zegt het zo mooi; ‘Elk kind heeft een andere opvoeding gehad, al komt het uit hetzelfde gezin’.

CRITICUS
Ik hoor cliënten regelmatig zeggen dat gezien wat ze mee hebben gemaakt, ze er minder last van ‘zouden moeten hebben’. Dat ze zich misschien aanstellen. Dit is zo’n typische response van ontkenning als manier om niet te hoeven voelen hoe de ervaring is binnen gekomen. Het is reguleren van de gevoelens, die het kindsdeel in jou ervaart en die je weggestopt hebt voor lange tijd.
Er bestaat een natuurlijke timing, wanneer het voor jou mogelijk is diep weggestopte wonden aan te raken en aan te kijken. Meestal gebeurt dat vrij onverwacht, na een trigger, of juist als het beter met je gaat.
Je hebt dan meer veerkracht en ruimte om weer een stukje te ‘helen’.
En dat gaat beetje bij beetje. Normaliseer dat je met elke stap, met elk jaar weer een stukje verder heelt en groeit. Geef jezelf niet op de kop als je nog steeds, of weer ergens ingetrapt bent qua oud patroon.
Het hoort er gewoon bij.

VALIDERING
Ook hoor ik wel eens collega’s in supervisie de vraag stellen hoe serieus ze bepaalde trauma moeten nemen, zeker aangezien cliënten er zelf aan kunnen twijfelen. Of collega’s die bang zijn dat met hun erkenning van het trauma ze hun client misschien iets aan praten. Maar daar gaat het niet om.
Het gaat er om (zoals Bessel van der Kolk schrijft in zijn boek ‘The body keeps the score’) dat het lijf, de persoon een herinnering, een ervaring heeft, die onderzocht wil worden. Niet dat jij de betekenis of de feiten hoeft te weten of te raden, maar dat het aan je client is zichzelf serieus te nemen.  Soms wordt helder wat er feitelijk gebeurt is, soms niet. Maar de ervaring van pijn, flarden van vermoedens, heeft altijd waarde. Zonder dat jouw analyse als hulpverlener, of  die van de cliënt helemaal hoeft te kloppen.
Je lichaam heeft vast een goede reden om iets waar te nemen, wat beangstigend of pijnlijk is. Laten we samen voorzichtig verkennen wat dit dan is, stel ik voor op zo’n moment. 

Ik wil nu wat delen over bepaalde aspecten, die aandacht nodig hebben als je de weg bewandelt van je een ‘beschadigd’ mens voelen naar ‘compleet en heel’ te zijn. Ik denk dat ze algemeen gelden, én uiteraard zijn er persoonlijke variaties die voor ieder anders zijn en uniek. Het is goed te leren kennen, hoe jouw dynamiek en coping (dit betekent hoe jij  jezelf hebt aangeleerd te functioneren) werkt.
Zelfkennis geeft keuze, geeft je de regie terug die veiligheid teweeg brengt in je lijf.

KWETSBAARHEID EN KRACHT
Je relatie tot kwetsbaarheid en kracht. Voorbeeld; ik voelde me kwetsbaar, maar wees het ook af. Ik was krachtig in mijn overleving, maar wist niet wat échte kracht werkelijk was. Ik zag het meer als ‘onaanraakbaar zijn’. Wat ik niet zag is dat het betekent dat je jezelf mag zijn. Niet flink zijn, stoer of elke uitdaging aan gaan, maar mijn grenzen kennen.
Dat het okay is limitaties en beperkingen te hebben (voor de rest van je leven).
Littekens blijven. Leer er van houden.

Maar dat het ook waar is dat je talenten en kwaliteiten hebt, ontwikkeld of van nature. Dat sommige kwaliteiten of aspecten simpelweg weinig kans hebben gehad om te groeien, omdat de steun, de spiegels en de veiligheid ontbraken. Dat wil niet zeggen dat ze niet te leren zijn. Of dat je dom bent.
Dat kwetsbaarheid veiliger gaat voelen maakt dat je je ook krachtiger gaat voelen. Dat is heel vreemd vanuit trauma-perspectief. Je relatie tot deze 2 delen wordt beter en dat geeft veel ontspanning en stabiliteit.
Vaak worden mensen met sterke overleving gezien als erg krachtig en talentvol, maar kunnen ze dit zelf niet zien (vanwege een onderliggende andere imprint van zwakte). Zeker als je kracht niet als natuurlijk van jezelf is, voelt het namelijk als vermoeiend en wordt het vooral aangewend voor anderen of de situatie. 

ZELFBEELD
Je zelfbeeld, meestal negatief. Mijn zelfbeeld is steeds minder een ‘beeld’, maar een gevoelde ervaring dat ik Ben, met alles erop en eraan. Dus ook minder criticus die dat zelfbeeld in stand houdt.
En dat ik dus goed ben, zelfs al vinden mensen het (mij) niet goed.
Als mensen je afwijzen, hoef jij dat nog niet met jezelf te doen. Die keuze heb je nu, die had je als kind niet. Die zelfafwijzing kan diep zitten, tot in de vorm van haat (die eigenlijk naar anderen bedoeld was).
Je hebt mensen die welkom geheten zijn, en mensen die dat niet zijn in hun jeugd. Die zelfs zijn afgewezen in hun bestaansrecht (of dat zo hebben ervaren door de omstandigheden).
Het goeie nieuws is dat je bestaat, dus zelfs je ouders hoeven je bestaan niet te valideren. Of je prestaties. 
Je plekje op de wereld doet er toe! 
De weg naar meer onvoorwaardelijke liefde voor jezelf vergt oneindig veel geduld en compassie. 
Ik had nooit zoveel compassie ontwikkeld als ik het niet heel hard nodig had gehad. Door dit ook veel in mijn werk in te zetten, hebben indirect ook al mijn cliënten daar aan bijgedragen. Waarvoor dank!

TRAUMA IDENTITEIT
Je zou ook kunnen zeggen dat de ervaringen zich vermengingen in je identiteit. Omdat je geen controle had, wat erg  bedreigend was, voelde je je hulpeloos.
Een kind kent niet het verschil tussen ‘ik voel me hulpeloos omdat er te weinig hulp was’, maar gaat geloven in de eigen hulpeloosheid (‘ik ben niet capabel’ b.v.).
Trauma maakt dat je weinig regie voelt en ervaart, en ook nog gaat geloven dat je ‘klein, zwak en deficiënt bent’. Of een variant hiervan. De mijne was ‘ik zal wel lelijk zijn en niet de moeite waard, anders zou er wel meer van me gehouden zijn’. Ik ben gaan presteren, werd perfectionistisch.
Of het schiet naar de andere kant ‘ik ben sterk en moet het kunnen’. 
Dus eigenlijk voel je je klein, minderwaardig, zwak of je voelt je juist sterk, onoverwinnelijk en daardoor leg je de lat voor jezelf en anderen veel te hoog.
Of een combinatie van beiden. Dit is meestal het geval, een laag zelfbeeld met een sugarcoat laagje erover heen. Met een burn-out kan zoiets er uit komen. Je oude coping put je lichaam en je energie uit.
Hoe zwakker je je voelt, hoe meer je moet investeren in je sterk weten, of denken. En als dat niet van nature heeft kunnen groeien (je zelfvertrouwen), zal je het ergens vandaan moeten halen. 
Veel mensen met ontwikkelingstrauma hebben een overactieve controle en mind, of vallen in chaotisch denken en piekeren daardoor.
Zo koesterde ik lang een illusie dat als ik maar ‘sterk’ genoeg was, letterlijk fysiek en mentaal, ik veilig zou zijn. Ik ging zelfs op jiu jitsu en rugby om niet langer het onderspit te hoeven delven. Als ik dat nu lees, vind ik het schattig. Je snapt wel dat Pippi Langkous mijn favoriete idool was op televisie.

SLACHTOFFER EN DADER
Trauma kent enerzijds een gevoel van ‘slachtoffer zijn’ en dit niet willen zijn, of juist ‘dader’ voelen, waar je dat niet echt bent. Hier is het belangrijk dat je objectief gaat zien dat het kind inderdaad slachtoffer was (er écht niets aan kon doen), en dat dit nu veilig is om te erkennen. Veilig in die zin, dat er nu ruimte is om het in compassie en met support te mogen voelen, hoe eng en/of verdrietig het vroeger was. Stap voor stap.
Dit zien geeft ruimte om te ervaren dat je nu niet meer het kind bent. Het volwassen bewustzijn maakt plaats voor het feit dat je merkt dat je kunt handelen, voor jezelf kunt op komen, je leert afgrenzen, je niet ‘dood’ gaat of ‘af geserveerd’ wordt. Je durft steeds meer te kiezen voor jezelf. 
Daarbij is de realiteit durven checken een belangrijke ’tool’ voor heling (‘Toen ik je zag draaien met je ogen, kwam dat door mij? Vond je het stom dat ik dat zei?’). Correctieve ervaringen opdoen is van wezenlijk belang voor het herstellen van vertrouwen, en heel vaak nodig. En nee, alleen weten met je hoofd is niet genoeg. 
Zoals het ook niet genoeg is te weten dat iemand van je houdt. Je wilt het voelen, horen, zien en nog belangrijker, leren aannemen en vertrouwen.

VERANTWOORDELIJKHEID
Ook is er een vervormde verantwoordelijkheid, ‘bad parent bad child principe’. Een kind kan het zich niet veroorloven de ouder/verzorger af te schrijven, aan te spreken op zijn of haar gedrag, maar heeft er natuurlijk wel een reactie van en gevoelens bij. Dus neemt deze de schuld, de slechtheid op zich, en ook alle boze gevoelens slaan naar binnen. Niet alleen ‘ik ben slecht of stom of schiet te kort’ (i.p.v. de ander), maar ook ‘ik doe de anderen te kort, ben schuldig aan’. Als dit ontward is, aangekeken, en je erkent dat jij het kind was, en dus niet verantwoordelijk, geeft dit opluchting. Je hoeft geen boete te doen, komt weer bij je zuiverheid. 
Het is ook van wezenlijk belang dat wat van je ouders was, teruggegeven wordt. Het zorgen voor hun pijn, last (hun Lot) mag symbolisch worden teruggeven. 
Je eigen ‘lot’ is veel lichter, en geeft je zicht op wat jij te doen hebt (thematiek om aan te werken), maar ook wat je potentie is om te kunnen gaan leven (de lusten!).

SCHULD EN SCHAAMTE
En gerelateerd aan deze dynamiek heb je een relatie tot schuld en/of schaamte, die niet in de realiteit is geworteld. Dat schept verwarring en is een ware kwelling in jezelf.
Schaamte is als het ware de deksel op alles wie je bent, wat er niet kon zijn. Het werkt goed als afweer, je laat jezelf niet meer zien of bepaalde gevoelens niet meer zien. Je ziet jezelf door de ogen van een ander, in negatieve zin. Totdat je leert jezelf met nieuwe ogen te bekijken, met de ogen van het Nu. Met de ogen van liefde.
Je blijkt totaal okay, normaal te zijn. Een mooi, uniek mens. Je verdient het om gezien, bemind te worden!

ONTVANGEN
Ja, je voelt je regelmatig moedeloos, verliest de moed en het vertrouwen. En daarom is het zo fijn veel support buiten je te zoeken. Kom ik op een volgende punt; mogen ontvangen, jezelf steun gunnen en geluk. Dit is niet zo makkelijk als je een geoefend mens bent in dat aan anderen te geven of jezelf af te sluiten.
Ik nam ook vaak de indirecte weg, waarin ik aan anderen gaf, of eerst afstemde op de ander waardoor ik hoopte dat het dan naar mij terug kwam.
Jezelf toestaan dat je afstemming, liefde of steun etc. nodig mag hebben vraagt eigenwaarde, en nog meer om daar direct om te kunnen vragen. Het is ook eng, je wordt zichtbaar. Kun je (weer) afgewezen worden, of bekritiseerd, uitgelachen.
Het besef is nodig dat je bestaansrecht hebt, en ook je behoeftes en verlangens bestaansrecht hebben. 
Zonder dat je daar iets voor hoeft te doen. Basta.
De energie die je dan overhoudt als die validatie eigen wordt.. Wauw, wat wil je dan eigenlijk in het leven? Wat geeft jou plezier, geluk, ontspanning? Die keuzeknop komt dan tot je beschikking.

HECHTINGSSTIJLEN
Het ontwikkelen van gezonde relaties is een geleidelijke weg. Daarvoor is het nodig om je angstige of vermijdende hechtingsstijl(en) te leren kennen. Nabijheid leren verdragen en toestaan, als je daar weinig ervaring mee hebt gehad of negatieve ervaring mee kent. Dan is dit ook spannend, want ga ik uiteindelijk toch niet verlaten worden? Wordt mijn ruimte, mijn vrijheid, mijn autonomie mij niet ontnomen? Of in heftigere mate; ‘Ga ik verraden, gebruikt of misbruikt worden?’.
Hier kan ik veel meer over zeggen, maar lees liever boeken als ‘Liefdesbang’ van Hannah Cuppen. 

AFKICKEN
En als laatste noem ik dat deel wat vertrouwder is met stress, spanning, drama in het dagelijkse leven dan met ontspanning. Je moet er letterlijk van afkicken, van die adrenaline.
Leren zien wie je bent zonder die survival-identiteit in elke zin, betekent langzaam verkennen. En wennen aan ontspanning. Het is minder risicovol is dan je denkt en kan expanderen.
Het is de beste gezonde verslaving, die je maar kan ontwikkelen. Want het trekt je naar de goede kant van het leven, omdat je daar meer aan gewend raakt en gehecht. Eindelijk!
Als je namelijk ontspannen bent, ben je nog steeds waakzaam, maar eigenlijk wordt het dan meer ‘aandachtig aanwezig ‘. Dus het werkt zelfs efficiënter. Je kunt namelijk bang zijn als je niet meer alert bent, je dan iets akeligs gaat overkomen. Maar in ontspannen toestand merk je nog steeds van alles op. En geloof me; je overlevingssysteem werkt uit zichzelf over het algemeen nog steeds heel goed. Je zal nog steeds van de weg springen als er een auto aan komt. Je hoeft het dus niet te blijven oefenen. 

Gelukkig zijn er door de tijd heen veel behandelingen en methodieken zoals EMDR, Somatic Experience, NARM, Lichaamsgerichte Therapie, creatieve therapievormen, systemisch werk etc. ontwikkeld bij de weg naar heling.
Het is fantastisch dat er veel aandacht en kennis is in deze tijd. Trauma, groot of klein, we kennen het allemaal.

En als je nu wat gedeprimeerd bent geraakt van de complexiteit die ik beschrijf, weet dat de meesten van jullie al een behoorlijk eind op weg zijn. Kijk wat je al hebt bereikt.
Het ‘glas is half vol’-leren is ook iets, wat bij ontvangen hoort.
Ben er trots op en leer omarmen dat wat jij te doen hebt in dit leven, jouw Lot (met beperkingen, lasten, trauma, maar ook zegeningen en groeimogelijkheden)is wat jij te ‘nemen’ hebt. 
Wat een stuk makkelijker wordt als je je daar niet tegen verzet, hoe graag je ook iets anders had verlangd.

Vergelijk jezelf niet met anderen. 
En vergis je vooral niet!
Echt, je bent een prachtig mens.
En zo uniek!
Vraag maar aan je vrienden!
En leer het te geloven..

 

Succes op jouw eigen wandeling naar een meer ‘heel en gelukkig’ 2026..
Soms kruipend, wandelend, huppelend, aarzelend en dan weer dansend.
Je was al zo moedig om zover te komen.
Die kracht is dezelfde kracht, die jou nu ook weer verder drijft.
En zoals je ziet op de foto. Je bent niet alleen.
Veel bewuste mensen lopen deze weg..

We are all walking each other HOME! 

Let’s walk each other HOME.

Een warme nieuwjaarsgroet van mij!

I sometimes forget

that I was created for JOY

 

My mind is too busy

My heart is too heavy

for me to remember 

that I have been 

called to dance

the Sacred dance of life

 

I was created to smile

To love, to be lifted up

And to lift others up

 

O’ Sacred One

Untangle my feet

From all that ensnares

Free my soul

That we might 

Dance

and that our dancing

might be contagious

 

Hafiz

José